ایران مسیر ثروت را برای افغانستان هموار کرد

عبدالسلام آخوندزاده، سخنگوی وزارت بازرگانی افغانستان به رویترز گفت که تجارت افغانستان با ایران در شش ماه گذشته به رقم 1.6 میلیارد دلار رسیده است. حجم تجارت افغانستان با پاکستان به 1.1 میلیارد دلار رسید. وی تصریح کرد: تسهیلات ارائه شده در بندر چابهار زمان تاخیر را کاهش داده و تجار می توانند مطمئن باشند که در صورت بسته شدن مرزها کالاهایشان متوقف نخواهد شد.

تغییر جهت کسب و کار و تاثیر آن بر پاکستان

افغانستان که به بنادر پاکستان وابسته بود، اکنون در تلاش است تا از وابستگی خود به اسلام آباد بکاهد و مسیرهای جدیدی را از طریق ایران و کشورهای آسیای میانه ایجاد کند. ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی نخست وزیر افغانستان اعلام کرد که تاجران افغان باید ظرف سه ماه قراردادهای تجاری خود را با پاکستان تسویه کنند و از روش های جایگزین استفاده کنند.

وی همچنین پاکستان را به استفاده از مسائل تجاری و بشردوستانه به عنوان ابزار فشار سیاسی متهم کرد و اعلام کرد که دستور توقف ترخیص داروهای پاکستانی به دلیل «کیفیت پایین» صادر شده است. استفاده گسترده از بندر چابهار نیز نشان از تغییر بیشتر دارد. یک بندر فعال از سال 2017 بر اساس قرارداد ترانزیتی با ایران و هند. این بندر با انگیزه های مختلف از جمله کاهش تعرفه گمرکی، کاهش هزینه انبارداری و ارائه خدمات سریعتر توانسته کالاهای بیشتری را جذب کند.

واکنش پاکستان و نقش هند

به گفته آخوندزاده، ایران با تجهیز بندر چابهار به تجهیزات پیشرفته ای مانند اسکن اشعه ایکس و ارائه تخفیف های ویژه به بازرگانان افغانستانی از جمله کاهش 30 درصدی تعرفه بندر، 75 درصدی هزینه ذخیره سازی و 55 درصدی هزینه های اسکله بر جذابیت این مسیر افزوده است. خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان در واکنش به این تغییر جهت تجارت، مدعی شد که تصمیم افغانستان تاثیر اقتصادی خاصی بر پاکستان نخواهد داشت و کابل آزاد است تا از هر بندر یا کشوری برای تجارت خود استفاده کند.

جمال کمال خان وزیر بازرگانی پاکستان نیز گفت که پاکستان نمی تواند در مورد امنیت مصالحه کند. در همین حال، هند تلاش های خود را برای تعامل بیشتر با طالبان گسترش داده و نقش فعالی در مدیریت بندر چابهار ایفا می کند. این بندر یک مرکز استراتژیک است که افغانستان را به هند و آسیای مرکزی متصل می کند. در ماه اکتبر، ایالات متحده همچنین به هند معافیت شش ماهه از تحریم ها را برای ادامه فعالیت این بندر پیشنهاد کرد.

توسعه مسیرهای آسیای مرکزی

افغانستان علاوه بر همکاری های تجاری با ایران، استفاده از راه های مواصلاتی را از طریق ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان گسترش می دهد. به گفته مقامات افغان، این جاده ها سریعتر از جاده های قدیمی پاکستان پیشرفت می کنند. آخوندزاده خاطرنشان کرد: قراردادهای جدید ترانزیتی، کاهش عوارض مرزی و افتتاح دفاتر جدید در میلک و زاهدان از مزایای جدید است.

با این حال، پاکستان نزدیک ترین و سریع ترین مسیر افغانستان به دریا باقی مانده است. کامیون ها می توانند ظرف سه روز به بندر کراچی برسند. صادرات پاکستان به افغانستان در سال 2024 حدود 1.5 میلیارد دلار بوده است. در عین حال پاکستان مدعی است که برای جلوگیری از ورود شبه نظامیان باید مرزها را ببندد، اما کابل این ادعاها را رد کرده و تاکید می کند که پناه دادن به گروه های مسلح نادرست است.