سرمایه گذاری های کلان چین در ایران/ آینده اقتصاد چگونه تغییر خواهد کرد؟

روابط تجاری ایران و چین با قدمتی بیش از سه هزار سال، یکی از جنبه های کلیدی منطقه اوراسیا باقی مانده است. در سال های اخیر همزمان با اجرای سیاست «نگاه به شرق» ایران و «برنامه همکاری جامع ایران و چین» اهمیت این روابط بیشتر شده است.

انجمن چینی های مقیم ایران که اخیراً در تهران فعالیت خود را آغاز کرده است، یکی از نهادهایی است که در راستای تسهیل ارتباطات بین افراد، افزایش تعاملات تجاری و ارتقای شناخت متقابل بین دو کشور تلاش می کند تا مسیر همکاری های اقتصادی هموارتر شود.

حجم مبادلات تجاری ایران و چین و انجمن مقیم چین در ایران، با حمایت سفارت جمهوری خلق چین در ایران و همکاری انجمن های ذیربط ایرانی، پس از شش ماه برنامه ریزی در تاریخ 2 ژانویه 2024 (12 ژانویه 1402) در تهران آغاز شد. این انجمن به عنوان پل ارتباطی بین مردم و تجار دو کشور تلاش می کند نقش برجسته ای در همکاری های اقتصادی داشته باشد. اعضای این انجمن از بین مقامات و تجار چینی مقیم ایران انتخاب شدند.

بر اساس این داده ها، در سال 2024، حجم کل تجارت ایران و چین به 13 میلیارد و 372 میلیون دلار رسیده است. از این میزان، صادرات چین به ایران 8 میلیارد و 928 میلیون دلار و واردات چین از ایران نیز 4 میلیارد و 444 میلیون دلار بوده است. این در حالی است که تعداد تجارت بین دو کشور در سال های اخیر بیشتر بوده است. به عنوان مثال، در سال 2022، حجم تجارت دوجانبه به 16.28 میلیارد دلار خواهد رسید.

اگرچه چین در سال های اخیر به بزرگترین شریک تجاری ایران تبدیل شده است، اما حجم کلی تجارت کاهش یافته است. در مقایسه جهانی، در سال 2024، حجم کل تجارت چین به 6160 میلیارد دلار و مازاد تجاری آن به 992 میلیارد دلار خواهد رسید، در حالی که سهم ایران از 0.218 درصد تجارت جهانی چین فراتر نمی رود.

حجم تجارت ایران و چین را می توان با تجارت چین با سایر کشورها مقایسه کرد:

قزاقستان: 43.8 میلیارد دلار

ترکیه: 42.8 میلیارد دلار

عراق: 54.2 میلیارد دلار

عربستان سعودی: 107.5 میلیارد دلار

پاکستان: 23 میلیارد دلار

ویتنام: 260.6 میلیارد دلار

در حالی که جمعیت ویتنام تقریباً برابر با جمعیت ایران است، حجم تجارت آن با چین تقریباً 20 برابر بیشتر از تجارت آن با ایران است.

اهمیت ایران در تجارت جهانی ایران با وسعتی بالغ بر 1.65 میلیون کیلومتر مربع و جمعیتی در حدود 92 میلیون نفر، به دلیل دارا بودن منابع غنی از جمله نفت، گاز و معادن، از موقعیت مناسبی برای گسترش تجارت با چین برخوردار است. در صورت اتخاذ سیاست های مناسب دو کشور، افزایش تجارت دوجانبه به بیش از 100 میلیارد دلار کاملاً امکان پذیر است.

برخی از دلایل این نظر عبارتند از:

1. وجود منابع طبیعی غنی در ایران

2. زیرساخت های صنعتی مناسب و پوشش کامل شاخه های صنعتی

3. بالا بودن میزان تحصیلات جوانان ایرانی مبنای توسعه اقتصادی کشور است

4. موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در میانه چندین منطقه از جمله دریای خزر، خلیج فارس و دریای عرب.

ایران به برکت تمدن کهن و روابط دیرینه خود با جهان از دیرباز توانسته است نظام های علمی، صنعتی و اقتصادی قوی ایجاد کند. این ویژگی ها فرصت های خوبی برای گسترش همکاری های تجاری، علمی و فرهنگی فراهم می کند. حتی اگر حجم تجارت دوجانبه ده برابر شود، تنها به نیمی از تجارت فعلی چین با ویتنام خواهد رسید، اما این رشد دستاورد بسیار ارزشمندی برای ایران خواهد بود.

با وجود سیاست های «نگاه به شرق ایران» و «برنامه همکاری جامع ایران و چین»، دیدگاه های سیاسی باید به پروژه های ملموس و عملی تبدیل شود. موانع عمده شامل دانش ناکافی از بازارهای طرف مقابل و مشکلات تسویه حساب مالی است. با تشکیل کارگروه های ویژه و استفاده از ارزهای ملی احتمالا این مشکلات حل خواهد شد.

فرصت ها و چالش های همکاری تجاری ایران و چین

صنایع مختلف در ایران نیازمند بازنگری جدی در زمینه نوسازی تجهیزات هستند. شرکت های چینی نه تنها از نظر فناوری پیشرفته هستند، بلکه توانایی تطبیق سریع با نیازهای بازار ایران را نیز دارند. بسیاری از تولیدکنندگان چینی در زمینه هایی مانند هوش مصنوعی و ارتباطات کوانتومی نیز پیشتاز هستند.

تصور عمومی از کیفیت کالاهای چینی باید اصلاح شود. راه حل این است که مارک های قابل اعتمادتر را معرفی کنید و یک سیستم استانداردسازی گسترده ایجاد کنید. اختلافات تجاری عمدتاً در مورد قراردادها و استانداردهای کیفیت است. بسیاری از این چالش ها را می توان با ایجاد مکانیزمی برای میانجی گری مسائل تجاری حل کرد.

نمایشگاه های تجاری و رویدادهای مشترک نقش مهمی در تقویت روابط اقتصادی دارند. نمایشگاهی در سطح استان با تمرکز بر نیازهای ایران می تواند زمینه ساز روابط هدفمندتر باشد.

اگرچه تحریم ها چالش هایی را ایجاد کرده است، اما فرصت های جدیدی برای همکاری نیز پدید آمده است. پیشنهاد می شود ایران بر جذب شرکت های خصوصی و دولتی در استان های چین تمرکز کند.

نتیجه گیری

در صورت رفع موانع اداری و تقویت سیاست های همگرا، همکاری اقتصادی ایران و چین می تواند به نقطه مهمی برسد. همکاری بین بخش خصوصی و دولتی در دو کشور و سرمایه گذاری در مناطق آزاد تجاری نقطه قوتی برای تسریع توسعه خواهد بود.