سقوط عجیب دریای خزر/ آیا خشکسالی کامل در راه است؟

دریای خزر به همکاری گسترده کشورهای ساحلی نیاز دارد. بزرگترین دریاچه جهان به دلیل سطح پایین آب نگرانی های بسیاری را در بین کارشناسان محیط زیست ایجاد کرده است. کارشناسان پیش بینی می کنند که در صورت ادامه این روند، سطح آب طی 30 تا 40 سال آینده به میزان قابل توجهی کاهش می یابد.

به گزارش فرارو، وضعیت نگران کننده سطح آب دریای خزر، کشورهای ایران و قزاقستان را بر آن داشت تا به دنبال اقدامات مشترک برای رصد و مدیریت بحران این دریا باشند. در همین راستا رئیس سازمان هواشناسی کشور نیز از فشار زیاد بر منابع آبی و تأثیر آن بر زندگی ساکنان منطقه خبر داد. اما دلیل این کاهش قابل توجه تعادل چیست؟ آیا کاهش بارندگی، مدیریت ناکافی منابع آب و سدسازی مقصر این فاجعه است یا این تغییرات نتیجه مستقیم تغییرات آب و هوایی و افزایش تبخیر است؟ در نهایت کدام کشورهای منطقه بیشتر تحت تاثیر این بحران قرار خواهند گرفت و چه پیامدهایی برای ایران که عمده جمعیت آن وابسته به دریای خزر است به همراه خواهد داشت؟

خانم معصوم بنی هاشمی، رئیس مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر در این خصوص با فرارو گفت و گو کرد:

کاهش سطح آب دریای خزر به دلیل تبخیر شدید و برگشت ناپذیر رودخانه ها

بنی هاشمی گفت: نوسانات سطح آب دریای خزر به عنوان یک دریاچه بسته عمدتاً متاثر از شرایط آبی اقلیمی است که برای تحلیل این تغییرات لازم است ورودی ها و خروجی های اصلی آب در این حوضه آبی بررسی شود و منابع اصلی ورودی دریا شامل رودخانه ها و بارش مستقیم در سطح آن است، در حالی که اصل تبخیر و تبخیر آب خروجی، مهم ترین تغییر دما و تبخیر آب خروجی است. مدیریت عامل اصلی کنترل سطح آب در این حوضه است. منطقه

وی افزود: در سال های اخیر یکی از دلایل اصلی کاهش قابل توجه سطح آب دریای خزر تغییرات آب و هوایی است که افزایش دمای هوا و سپس افزایش دمای سطح دریا باعث افزایش سطح تبخیر شده است و مشاهدات نشان داده است که دمای سطح دریای خزر به طور مداوم بالاتر از میانگین بلندمدت خود در 9 سال گذشته بوده است و انتظار می‌رود این روند منفی بر دمای آب ادامه یابد. در سناریوهای تغییر اقلیم، سطح آب دریای خزر ممکن است تا پایان قرن جاری کاهش بیشتری پیدا کند.

اثرات کاهش سطح آب بر زیرساخت ها و اکوسیستم ها

رئیس مرکز ملی تحقیقات و مطالعات دریای خزر تاکید کرد: در شرایطی که نقش اقتصادی و منطقه‌ای این حوزه آبی نسبت به کشورهای اطراف در حال افزایش است، کاهش سطح آب چالش‌های بسیاری را ایجاد می‌کند و افزایش تراکم زیرساخت‌های ساحلی و کاربری‌های آن و کاهش سطح آب می‌تواند تأثیرات قابل‌توجهی بر این مناطق داشته باشد.

وی ادامه داد: نوسانات سطح آب بیشترین تأثیر را بر سواحل، بنادر، شهرک‌ها و سایر بهره‌برداری‌های اقتصادی و اجتماعی از جمله شیلات و نیروگاه‌ها داشته است و از بین رفتن تنوع زیستی، تشدید آلودگی‌های زیست‌محیطی و اثرات منفی بر سفره‌های سواحل از دیگر پیامدهای مهم کاهش سطح آب دریای خزر است.

مناطق شمالی دریای خزر. نسبت به مناطق جنوبی آسیب پذیرتر است

بنی‌هاشمی خاطرنشان کرد: با توجه به ویژگی‌های هندسی دریای خزر، مناطق شمالی که دارای شیب کمتری هستند، مستعد قهقرایی هستند، در حالی که در سواحل جنوبی به دلیل شیب و عمق بیشتر، اثرات کمتری را شاهد خواهیم بود، این بخش‌ها به دلیل افزایش جمعیت و تراکم اقتصادی تلفات بیشتری خواهند داشت.

وی پیشنهاد کرد: برای کاهش اثرات منفی این روند باید مطالعات بیشتری در زمینه پیش‌بینی وضعیت دریای خزر و پیامدهای ناشی از آن انجام شود تا برنامه‌های علمی و جامعی برای مدیریت اثرات آن تدوین شود.

دریای خزر هرگز به طور کامل خشک نخواهد شد

بنی هاشمی در پاسخ به احتمال خشک شدن کامل دریای خزر گفت: بررسی نوسانات آب این دریاچه در دوره های مختلف نشان می دهد که سطح آب طی دوره هایی بالا و پایین رفته است که در طول پنجاه سال گذشته این نوسانات به وضوح مشاهده شده است، به عنوان مثال از سال 1374 سطح آب به دلیل کاهش مداوم سطح آب به دلیل خشک شدن کامل آن کاهش پیدا نکرده است. دریای خزر.»

وی ضمن اشاره به آمارهای جدید افزود: افت سطح آب اخیر بسیار سریعتر از دوره های گذشته بوده است و بر اساس مطالعات انجام شده این روند در سال های آینده نیز ادامه خواهد داشت، اما وسعت دریای خزر این دریا را از خطر خشک شدن کامل مصون نگه می دارد.