گاز لبنان از کدام کشور می آید؟ راز ذخایر انرژی لبنان

لبنان که مدت هاست از یکی از بزرگترین بحران های انرژی خود رنج می برد، با امضای یادداشت تفاهم با مصر بارقه امیدی را در چشم انداز تامین انرژی کشورش دید. این قرارداد که هفته گذشته با حضور نواف سلام نخست وزیر لبنان در ساختمان دولت بیروت رسمیت یافت، قرار است گاز طبیعی مورد نیاز نیروگاه های لبنان را تامین کند. جو سیدی و کریم بداوی وزرای انرژی لبنان و نفت مصر این سند همکاری راهبردی را امضا کردند. دو طرف این توافق را گامی متمایز در جهت پایان دادن به مشکلات مزمن انرژی در لبنان توصیف کردند.

بحران انرژی در لبنان ادامه دارد

از سال 2019، لبنان وارد دوره های شدیدتر قطع برق اضطراری شده است. دلایل این بحران را می توان در کمبود ارز، بدهی های سنگین به EDL، فساد اداری و ناکارآمدی دولت جستجو کرد. این وضعیت برق دولتی را تنها به چند ساعت محدود در روز کاهش داده است و فشار اقتصادی ناشی از افزایش هزینه ژنراتورهای خصوصی بر مردم و مشاغل نارضایتی را افزایش داده است. در پاسخ به این مشکلات، دولت اعلام کرد که سوخت گازوئیل سنگین را به تدریج حذف می کند و گاز طبیعی را جایگزین آن می کند که مقرون به صرفه تر و پاک تر است. اکنون مهمترین سوال این است که این گاز از کجا تامین می شود؟

چالشی به نام تامین گاز از مصر

مصر که زمانی بازیگر اصلی در بازار گاز شرق مدیترانه بود، از کمبود گاز رنج می برد. تولید این کشور که در گذشته به 3.2 میلیارد فوت مکعب در روز می رسید در سال های اخیر کاهش یافته و مصرف داخلی حتی از ظرفیت تولید نیز فراتر رفته است. مصر برای جبران کمبود گاز قراردادهای بلندمدت واردات با اسرائیل امضا کرد و به ذخایر میدان های لویاتان و تامار وابسته شد. به این ترتیب مصر بخشی از این گاز را با تغییر به یک لینک میانی برای مصرف داخلی استفاده می کند و بخشی دیگر را به اروپا می فرستد.

آیا گاز لبنان از اسرائیل می آید؟

توافق اخیر بین لبنان و مصر با یک سوال مهم روبرو است: آیا گازی که مصر به لبنان وارد می کند همان گازی است که از اسرائیل دریافت می کند؟ اگر چنین باشد، این موضوع می‌تواند حساسیت‌های سیاسی و امنیتی جدی ایجاد کند، زیرا لبنان هنوز هیچ توافق مستقیمی با اسرائیل نداشته است و چنین ارتباط غیرمستقیمی را می‌توان نوعی عادی‌سازی روابط تلقی کرد.

تنش تاریخی بین لبنان و اسرائیل بر سر انرژی

لبنان و اسرائیل سال ها بر سر مرزهای دریایی و منابع انرژی در شرق مدیترانه با هم اختلاف دارند. اختلافات بر سر مالکیت میادین مشترک گازی چندین بار باعث تنش های سیاسی شده است. اگرچه در گذشته توافقاتی برای تعیین مرزهای دریایی وجود داشته است، اما اعتماد متقابل بین دو طرف همچنان شکننده است. با این حال، هرگونه استفاده لبنان از منابع گازی اسرائیل ممکن است منجر به افزایش تنش شود.

نقش آمریکا در معادلات انرژی منطقه ای

نقش واشنگتن در تنظیم چنین توافقات منطقه ای کاملاً روشن است. آمریکا نه تنها از مزایای اقتصادی قراردادهای گازی با اسرائیل و مصر سود می برد، بلکه از این طریق تلاش می کند وابستگی اروپا به منابع انرژی روسیه را کاهش دهد. تحلیلگران بر این باورند که واشنگتن با اعمال فشار سیاسی بر لبنان، تلاش می کند این کشور را به مسیری سوق دهد که در نهایت به شبکه انرژی تحت نفوذ آمریکا متصل شود.

گزینه های دیگر لبنان برای تامین گاز

اگرچه لبنان می تواند از روش های دیگری برای تامین گاز مورد نیاز خود استفاده کند، اما فشارهای سیاسی و اقتصادی باعث شده است که بسیاری از این گزینه ها کنار گذاشته شوند. کشورهایی مانند قطر، الجزایر، ایران و عراق از تامین کنندگان بالقوه گاز محسوب می شوند. توسعه منابع گاز داخلی لبنان در شرق مدیترانه نیز می تواند وابستگی این کشور به واردات را کاهش دهد. اما در نهایت به نظر می رسد انتخاب مصر تحت تاثیر نفوذ و فشارهای سیاسی کشورهایی مانند آمریکا بوده است.

پروژه انرژی یا سیاست؟

به نظر می رسد توافق گاز بین لبنان و مصر پاسخی به بحران شدید انرژی باشد، اما بررسی دقیق تر نشان می دهد که این توافق فقط یک پروژه فنی نیست. بلکه دارای ابعاد گسترده سیاسی و ژئوپلیتیکی است. از آنجایی که لبنان به دنبال تامین منابع انرژی پایدار است، مقابله با سیاست ها و فشارهای خارجی می تواند عواقبی داشته باشد که فراتر از ارائه چند ساعت برق به کشور است.