چرا پول فروش نفت ایران به کشور باز نمی گردد؟ / دلایل و اسرار

چرا درآمدهای نفتی ایران وارد کشور نمی شود؟

بر اساس گزارش‌های مختلف تحلیلگران، شرکت‌های ردیابی نفت‌کش‌ها و رسانه‌های معتبر جهانی، عملکرد صادرات نفت ایران در ماه‌های اخیر تصویر روشنی را ارائه کرده است. این داده ها نشان می دهد که صادرات نفت خام ایران نه تنها کاهش یافته، بلکه در برخی دوره ها به بالاترین حد خود در هفت سال گذشته رسیده است.

دور زدن تحریم ها؛ واقعیت صادرات نفت ایران

موسسه آمریکایی گیت استون در تحلیل رفتار ایران در دور زدن تحریم های غرب می گوید افزایش صادرات نفت ایران به دلیل همکاری دولت ها و شرکت هایی است که یا تحریم ها را نادیده می گیرند یا از خلاءهای موجود در اجرای آن سوء استفاده می کنند. به گفته این مرکز تحقیقاتی، تحریم ها زمانی موثر خواهد بود که تقاضا برای نفت ایران از سوی خریداران عمده متوقف شود. در غیر این صورت ایران راه های جدیدی برای فروش نفت پیدا خواهد کرد.

چین به عنوان خریدار اصلی نفت ایران نقش کلیدی دارد و خریدهای عمده این کشور به تامین جریان نقدی لازم برای ایران کمک می کند. علاوه بر این، گیتستون اذعان می‌کند که «تحریم‌های محدودکننده قادر به مقابله جدی با ایران نیستند». بنابراین فروش نفت ایران همچنان نشان دهنده اهداف اقتصادی و ژئوپلیتیکی کشور است.

نگاهی به آمار صادرات نفت

بر اساس برآورد موسسه کپلر، صادرات روزانه نفت ایران در سال 2025 به 1.67 میلیون بشکه خواهد رسید که نسبت به سال قبل حدود 5 درصد افزایش یافته و بالاترین رقم از زمان بازگشت تحریم ها در سال 2018 است.

از این مقدار حدود 750 هزار بشکه به طور مستقیم به چین صادر شد و مابقی صادرات روزانه حدود 900 هزار بشکه به مقاصدی می رود که مقصد نهایی آنها مشخص نیست. این رقم نسبت به سال گذشته که حدود 290 هزار بشکه نفت به مقصدهای نامعلوم ارسال شده بود، رشد قابل توجهی را نشان می دهد و نشان دهنده روش های پیشرفته تر برای دور زدن تحریم ها است.

نفت ایران چگونه به چین می رسد؟

روش های ارسال نفت ایران به چین با پیچیدگی های زیادی همراه است. نفتکش ها از روش هایی مانند انتقال کشتی به کشتی در آب های آزاد استفاده می کنند تا ردیابی منبع اصلی کالا را دشوار کنند. از کار انداختن یا دستکاری در سیستم های شناسایی خودکار کشتی ها (AIS) نیز تاکتیک های رایج است.

به طور معمول، نفت ایران از طریق کشورهایی مانند مالزی یا سایر مراکز ترانزیتی در شرق آسیا فروخته می شود که تعیین منبع محموله ها را پیچیده تر می کند. پالایشگاه های کوچک چینی که هیچ ارتباط مستقیمی با بازار آمریکا ندارند، خریداران اصلی این نفت هستند و به دلیل کاهش قیمت ها و ریسک های بیشتر نگران تحریم ها نیستند.

تفاوت بین صادرات نفت و بازده ارز

با وجود آمار مثبت صادرات نفت، فضای اقتصاد داخلی ایران چالش های جدی را در بازگشت ارز حاصل از فروش نفت نشان می دهد. مقامات اقتصادی بارها اعلام کرده اند که بازگشت ارزها با مشکلاتی مانند تاخیر در تبدیل، هزینه های بالای مبادلاتی و یا عدم بازگشت کامل برخی از درآمدها مواجه است.

این تناقض ظاهری که از یک سو صادرات نفت افزایش یافته و از سوی دیگر منابع ارزی به کشور بازنگشته است، اذهان عمومی را سردرگم کرده و تحلیل های نادرست درباره تاثیر تحریم ها را تقویت می کند.

تحریم های جدید بر پول نفت متمرکز است

دلیل اصلی این ناهماهنگی تغییر محور تحریم ها است. آمریکا به جای جلوگیری از صادرات نفت، تلاش کرد شبکه های مالی، لجستیکی و تسویه حساب درآمدهای نفتی را تحت فشار قرار دهد. محدودیت شرکت های واسطه، نفتکش ها، شرکت های بیمه و افراد حقیقی فعال در زنجیره مالی ایران، هزینه بازگرداندن پول نفت به ایران را افزایش داده است.

در واقع تحریم ها علاوه بر کاهش حجم صادرات نفت، بازگشت ارز حاصل از آن را محدود کرده است.

تاخیر در تسویه درآمد توضیح ممکن؟

یکی از سناریوهایی که این اختلاف را توضیح می دهد، انباشتن نفت فروخته نشده یا تاخیر در فروش نهایی است. اگرچه چنین مواردی احتمالاً در یک اقتصاد تحریم شده رخ می دهد، شواهد نشان می دهد که آنها تنها بخش کوچکی از مشکل را نشان می دهند.

پالایشگاه های مستقل چین به خرید نفت ایران ادامه می دهند و در صورت کاهش قیمت ها مشتری دائمی ایران خواهند ماند. بنابراین مشکل اصلی «نفروشن» نفت نیست، بلکه موانع مربوط به «تسویه درآمد» است.

شبکه های میانی؛ مشکل برگشت ارز

عامل اصلی در این شرایط، شبکه‌های مالی و اعتمادی است که ایران در دوران تحریم برای دسترسی به ارزهای نفتی شکل گرفت. ارزهای حاصل از فروش نفت به جای بازگشت مستقیم به کشور، از کانال های واسطه ای زیادی عبور می کنند و با هزینه های اضافی و عدم شفافیت همراه می شوند.

با افزایش فشار تحریم ها، قدرت چانه زنی واسطه ها افزایش یافت و سهم زیادی از درآمد نفتی ایران در این چرخه اطمینان از بین رفت.

نیاز به تغییر جهت مالی با چین

با وجود مشکلات ناشی از تحریم ها، تحولات اقتصادی بین المللی فرصت های جدیدی را برای ایران ایجاد کرده است. تنش بین چین و آمریکا و تلاش پکن برای کاهش وابستگی به دلار شرایطی را ایجاد کرده است که ایران را قادر می سازد تا روابط مالی مستقیم با چین برقرار کند. تجربه کشورهایی مانند روسیه نشان داده است که ایجاد کانال های بانکی مستقیم اگرچه دشوار و زمان بر است، اما عملی و مقرون به صرفه است.

برای ایران، ایجاد این کانال‌های مالی مستقیم می‌تواند هزینه‌های بازگشت به کشور را کاهش دهد، شفافیت را افزایش دهد و اتکا به واسطه‌های پرهزینه را کاهش دهد.

پنالتی های تناقض را پاس کنید

اختلاف بین صادرات نفت و بازگشت ارز نتیجه تغییر دامنه تحریم ها است. در این صورت تداوم تکیه بر روش های موقت و میانی تنها به فرسایش بیشتر اقتصاد ایران منجر می شود. بازنگری در سیاست ها و رویه های ارزی برای ایجاد مسیرهای مالی مستقیم یک گزینه نیست، بلکه یک ضرورت ضروری برای غلبه بر این چالش است.