سیستم عصبی انسان چگونه از سقوط در ارتفاع جلوگیری می کند؟
دانشمندان میگویند که احساس وزوز یا سنگینی کف پا در ارتفاع، واکنش طبیعی سیستم عصبی برای حفظ تعادل بدن و جلوگیری از سقوط است.
به گزارش سرویس علمی بازتاب امروز، احساس وزوز یا سنگینی در کف پا هنگام قرار گرفتن در ارتفاع، تجربهای است که بسیاری از افراد آن را گزارش میکنند اما کمتر درباره علت علمی آن صحبت شده است. اکنون کارشناسان علوم اعصاب توضیح دادهاند که این حس عجیب، ارتباط مستقیمی با نحوه پردازش اطلاعات حسی در مغز دارد.
بسیاری از افراد تصور میکنند که هرگونه احساس غیرعادی در ارتفاع، نشانه ترس از ارتفاع یا سرگیجه است. به گفته پژوهشگران، تجربهای که برخی افراد در کف پاهای خود احساس میکنند، با سرگیجه تفاوت دارد. در سرگیجه، فرد تصور میکند محیط اطراف در حال چرخش یا حرکت است اما در این حالت، بدن فقط تلاش میکند با دقت بیشتری تعادل خود را حفظ کند.
کارشناسان توضیح میدهند که وقتی انسان در نزدیکی لبه پرتگاه، بالکن مرتفع یا ساختمان بلند قرار میگیرد، سیستم عصبی به طور خودکار نحوه کنترل تعادل را تغییر میدهد. در این شرایط، مغز حساسیت خود را نسبت به سیگنالهای دریافتی از کف پا افزایش میدهد و عضلاتی که مسئول حفظ وضعیت بدن هستند، کمی سفتتر میشوند. این واکنش باعث میشود حرکات بدن محتاطانهتر و کنترلشدهتر انجام شود تا از سقوط جلوگیری کند.
مرتبط: آیا سلولهای عصبی میتوانند نور را از خود عبور دهند؟
این فرایند بخشی از عملکرد «حس عمقی» یا پروپریوسپشن است؛ سیستمی که موقعیت بدن را بدون نیاز به نگاه کردن مشخص میکند. برخلاف بینایی که اطلاعات مربوط به محیط اطراف را در اختیار مغز قرار میدهد، حس عمقی وضعیت اندامها، فشار واردشده به پاها و نحوه توزیع وزن بدن را مشخص میکند.
پژوهشگران میگویند که مغز در شرایط عادی، بسیاری از این اطلاعات را بدون آنکه فرد متوجه شود پردازش میکند اما در ارتفاع، اهمیت این دادهها ناگهان افزایش پیدا میکند. به همین دلیل، سیستم عصبی سیگنالهای مربوط به تماس پا با زمین را تقویت میکند تا کوچکترین تغییر در تعادل سریعتر تشخیص داده شود.
کف پا یکی از مهمترین بخشهای بدن از نظر دریافت اطلاعات حسی محسوب میشود. در پوست کف پا، تعداد زیادی گیرنده عصبی تخصصی وجود دارد که هرکدام نوع خاصی از فشار یا حرکت را تشخیص میدهند. برخی گیرندهها فشار مداوم را ثبت میکنند، بعضی به تغییرات بسیار کوچک تماس حساس هستند و گروهی دیگر لرزش و تغییرات سریع فشار را تشخیص میدهند.
مرتبط: رمزگشایی از یک سیناپس ناشناخته در مغز
گیرندههایی موسوم به «مرکل» وظیفه دارند نحوه توزیع وزن بدن روی پا را شناسایی کنند. این گیرندهها مشخص میکنند که بدن به سمت جلو، عقب یا طرفین متمایل شده است. گیرندههای «مایسنر» تغییرات ظریف ناشی از تکانهای بدن را ثبت میکنند و گیرندههای «پاچینی» لرزشها و تغییرات سریع فشار را تشخیص میدهند.
در شرایط عادی، این سیستم به صورت کاملاً خودکار فعالیت میکند و انسان بدون فکر کردن میتواند بایستد، راه برود یا تعادل خود را حفظ کند. اما وقتی فرد در ارتفاع قرار میگیرد، مغز حساسیت خود را نسبت به این سیگنالها افزایش میدهد، چرا که کوچکترین اشتباه میتواند پیامد خطرناکی داشته باشد.
کارشناسان بیان میکنند که به همین دلیل برخی افراد نوعی وزوز، سوزنسوزن شدن یا سنگینی در کف پا احساس میکنند. بعضی دیگر تمایل پیدا میکنند انگشتان پای خود را منقبض کنند یا پاهای خود را با فاصله بیشتری روی زمین قرار دهند تا احساس پایداری بیشتری داشته باشند و از سقوط جلوگیری کنند.
پژوهشگران تأکید میکنند که این واکنش تقریباً در همه انسانها رخ میدهد، اما شدت احساس آن متفاوت است. در بسیاری از افراد، مغز این اطلاعات را در سطح ناخودآگاه پردازش میکند و فرد متوجه آن نمیشود اما در برخی دیگر، این تغییرات به شکل یک حس واضح و قابل توجه ظاهر میشود.
مرتبط: رشد دوباره بافت آسیب دیده مغز با یک روش جدید
متخصصان علوم اعصاب معتقد هستند که تفاوت در میزان حساسیت حسی افراد یکی از دلایل اصلی این موضوع است. بعضی انسانها توانایی بیشتری در تشخیص تغییرات کوچک فشار و وضعیت بدن دارند و به همین دلیل، واکنش عصبی ناشی از ارتفاع را شدیدتر احساس میکنند.
عوامل محیطی نیز میتوانند شدت این احساس را افزایش دهند. خستگی، استرس، کمخوابی یا قرار گرفتن در محیط ناآشنا باعث میشود مغز توجه بیشتری به سیگنالهای تعادلی نشان دهد و فرد احساس وزوز یا سنگینی را واضحتر تجربه کند.
دانشمندان میگویند که این احساس در بیشتر موارد نشانه بیماری نیست و بخشی طبیعی از سازوکار دفاعی بدن محسوب میشود. سیستم عصبی با این روش تلاش میکند احتمال سقوط را کاهش دهد و بدن را در شرایط خطرناک، با دقت بیشتری کنترل کند.
مرتبط: نخاع میتواند مستقل از مغز عمل کند
