روایت ناترازی خون در قزوین | بازتاب امروز

سایت ولایت‌نیوز (قزوین) نوشت:

خون و فرآورده‌های خونی یکی از حیاتی‌ترین نیازهای نظام سلامت هر جامعه به‌شمار می‌رود. با وجود پیشرفت‌های شگرف در علم پزشکی، هنوز جایگزین مصنوعی برای این مایه حیات ساخته نشده و تامین آن کاملا وابسته به حضور داوطلبانه و نوع‌دوستانه مردم است. استان قزوین با وجود جمعیتی بالغ بر ۶۰۰ هزار نفر واجد شرایط اهدای خون، با چالش‌های متعددی در این حوزه دست و پنجه نرم می‌کند که بررسی دقیق آن‌ها ضرورتی انکارناپذیر است.

در این میان حوزه انتقال خون با عقب‌ماندگی تاریخی در حوزه زیرساخت روبه‌روست و علاوه بر کمبود مراکز انتقال خون که از ابتدای تاسیس این سازمان تا امروز وجود داشته، پروژه بانک نگهداری پلاسمای قزوین به عنوان بزرگ‌ترین بانک پلاسمای غرب کشور با وجود کلنگ‌زنی مسکوت مانده است. این گزارش به تشریح ابعاد مختلف این مشکلات می‌پردازد.

چالش تامین نیروی انسانی و زیرساخت‌های فیزیکی

یکی از مهم‌ترین معضلات حوزه انتقال خون در استان، کمبود شدید نیروی انسانی است. اسماعیل کلهر، مدیرکل سابق انتقال خون استان، صراحتا از کاهش ۲۰ درصدی نیروی انسانی این اداره‌کل در سال‌های اخیر خبر داده بود؛ این در حالی است که ظرفیت تخت‌های بیمارستانی استان در همین بازه زمانی تقریبا دو برابر شده است. این ناترازی آشکار میان رشد نیاز و کاهش توان پاسخ‌گویی، فشار مضاعفی را بر کارکنان باقی‌مانده وارد کرده و کیفیت خدمات را به مخاطره انداخته است.

از سوی دیگر، فضای فیزیکی ناکافی و فرسوده مراکز انتقال خون نیز چالش بزرگی محسوب می‌شود. ساختار کنونی این مراکز پاسخ‌گوی نیازهای روزافزون منطقه نیست. پروژه ساخت بانک پلاسما و مرکز جدید انتقال خون که در سال ۱۴۰۰ کلنگ‌زنی شد، با مشکلات عدیده‌ای مواجه گردید.

کلهر در مراسم روز جهانی اهدای خون و در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت اعلام کرده بود که این طرح از فهرست مصوبات سفر رئیس‌جمهور حذف شده و حتی سازمان انتقال خون کشور نیز سهم خود را برای ساخت آن پرداخت نکرده است. هزینه احداث و تکمیل ساختمان این بانک پلاسما که قرار بود با ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار ساخته شود، اکنون به ۱۰۰ میلیارد تومان فقط برای ساختمان رسیده است؛ رقمی که البته نشان از تورم شدید و تأخیرهای طولانی در اجرای پروژه دارد.

ناترازی در ذخایر خونی و کاهش مشارکت

آمارها نشان می‌دهد که ذخایر خونی استان در شرایط مطلوبی قرار ندارد. بر اساس اعلام مدیرکل سابق انتقال خون، میزان اهدای خون در استان نسبت به سال قبل حدود ۷ درصد کاهش یافته است. این در حالی است که به‌طور میانگین روزانه بین ۱۲۰ تا ۱۵۰ واحد انواع فرآورده‌های خونی از سوی بیمارستان‌ها درخواست می‌شود و در ایام تعطیلات و پیک تصادفات جاده‌ای این نیاز با افزایش قابل‌توجهی همراه است.

از ۶۰۰ هزار نفر جمعیت واجد شرایط استان، سالانه تنها حدود ۵۰ هزار نفر برای اهدای خون مراجعه می‌کنند که از این تعداد حدود ۳۹ هزار نفر موفق به اهدا می‌شوند. این آمار نشان از فاصله عمیق میان ظرفیت بالقوه و مشارکت بالفعل دارد. گروه‌های خونی منفی به‌ویژه با کمبود شدیدتری مواجه هستند و گاه وضعیت آن‌ها به شرایط بحرانی (قرمز) می‌رسد.

یکی از ریشه‌های اصلی این ناترازی، تمرکز جغرافیایی مراکز اهدای خون است. در حال حاضر، تنها دو مرکز ثابت در شهرستان‌های قزوین و تاکستان فعال هستند و سایر شهرستان‌های استان از داشتن مرکز خون‌گیری محروم‌اند. مدیرکل انتقال خون استان بر ضرورت راه‌اندازی سامانه سیار یا اتوبوس خون‌گیری برای جبران این نقیصه تاکید کرده، اما این مهم همچنان محقق نشده است.

چالش جذب جوانان و بانوان

جوان‌سازی اهداکنندگان خون یکی از دغدغه‌های جدی مسئولان است. سهم جوانان از مجموع اهداکنندگان حدود ۲۶ درصد است که با شاخص ایده‌آل ۳۷ درصدی فاصله معناداری دارد. سهم اهداکنندگان بار اولی نیز تنها ۱۴.۵ درصد است در حالی که باید به حدود ۲۵ درصد برسد. هرچند از ابتدای سال جاری، ۹۹۶ جوان ۱۷ تا ۲۵ ساله به مراکز انتقال خون مراجعه کرده و ۷۲۰ نفر از آن‌ها موفق به اهدای خون شدند، اما این میزان برای تامین پایدار نیازهای استان کافی نیست. مزیت خون جوانان در ریسک پایین انتقال بیماری‌هایی نظیر هپاتیت ب (به دلیل دریافت واکسن از بدو تولد) است که ضرورت جذب این گروه را دوچندان می‌کند.

وضعیت مشارکت بانوان قزوینی نیز چالش‌برانگیز است. سهم بانوان در اهدای خون حدود ۶.۸ درصد گزارش شده است. هرچند این رقم نسبت به میانگین کشوری وضعیت بهتری دارد، اما همچنان با هدف ۱۲ درصدی فاصله زیادی دارد. جالب آنکه بانوان به دلیل مواجهه کمتر با رفتارهای پرخطر، از خون سالم‌تری برخوردارند، اما موانع فرهنگی و اطلاع‌رسانی ناکافی مانع از مشارکت بیشتر آن‌ها شده است.

مشکلات مالی و بدهی‌های معوق

ابعاد مالی مشکلات نیز قابل‌توجه است. بدهی ۲۳ میلیارد تومانی دانشگاه علوم پزشکی قزوین به سازمان انتقال خون یکی از مواردی است که در نشست‌های خبری مطرح شده و به نظر می‌رسد انگیزه اصلی برکناری مدیرکل سابق انتقال خون نیز همین موضوع بوده است. این بدهی نشان از ناترازی در تامین منابع مالی میان نهادهای مرتبط با سلامت استان دارد و می‌تواند بر کیفیت خدمات تاثیر منفی بگذارد.

تغییرات مدیریتی و چالش ثبات سازمانی

در شرایطی که اسماعیل کلهر به‌عنوان مدیرکل سابق با صداقت از مشکلات موجود سخن گفت و تلاش کرد نگاه واقع‌گرایانه‌ای به مسائل داشته باشد، از سمت خود برکنار شد و سمیه علیجانی (مدیر حراست) به‌عنوان سرپرست اداره‌کل منصوب گردید. این تغییر که در آستانه تاسوعا و عاشورای حسینی ـ یعنی اوج فعالیت این نهاد ـ صورت گرفت، نشان از ناپایداری مدیریتی در این حوزه دارد. سرپرست جدید در پیام انتصاب خود، استان قزوین را در تمامی شاخص‌ها از استان‌های برتر کشور معرفی کرده که با گزارش‌های قبلی درباره کاهش ۲۰ درصدی نیروی انسانی و عقب‌ماندگی پروژه‌های زیرساختی در تناقض است.

این تغییر مدیریتی، بیش از آنکه به حل ریشه‌ای مشکلات کمک کند، به تعبیر تحلیلی تیتر قزوین، «پاک کردن صورت مسئله» است، چراکه مدیرِ انتقادگری که به دنبال حل مشکلات از طریق بیان صادقانه آن‌ها بود، جای خود را به مدیر جدیدی داده که به‌طور عمده بر موفقیت‌ها تأکید دارد. این روند می‌تواند تلاش برای اصلاح زیرساخت‌های معیوب را با چالش مواجه کند.

حفظ آمادگی سازمان انتقال خون نیازمند تامین اعتبارات کافی است

اما سرپرست انتقال خون استان که به ‌طور پیش‌بینی ‌نشده و غافلگیرانه‌ای جایگزین سلف خود در این مسئولیت شد، نیز درباره رویکرد مدیریتی خود در اداره‌کل انتقال خون قزوین به خبرنگار ولایت گفت: انتقال خون همواره به عنوان یکی از پایه‌های اصلی سلامت جامعه محسوب می‌شود، چرا که تنها متولی تهیه و تامین خون و فرآورده‌های خونی مورد نیاز بیماران است.

علیجانی ضمن تشریح برنامه‌ها و اهداف اداره‌کل انتقال خون استان و تاکید بر تکریم و تسهیل دسترسی اهداکنندگان خون که اولویت انتقال خون استان قزوین است.

وی با اشاره به دیدار خود با علی رحمانی، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان گفت: در این دیدار به رئیس سازمان یادشده گفتیم که حفظ آمادگی شبانه‌روزی این دستگاه نیازمند تامین اعتبارات کافی است.

سرپرست انتقال خون قزوین با بیان اینکه کمبود منابع مالی تداوم ارائه خدمات را با چالش مواجه کرده است، تصریح کرد: از رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان خواستار افزایش اعتبارات و حمایت بیشتر از این مجموعه شدیم. البته آقای رحمانی هم قول داد برای افزایش اعتبارات و رفع بخشی از مشکلات مالی این سازمان همکاری و حمایت لازم را انجام دهد.

کرونا و درس‌آموخته‌ها

اما در دوران شیوع کرونا اداره‌کل انتقال خون استان قزوین با وجود کمبود نیرو و امکانات، خدمات شبانه‌روزی ارائه داد. ۵۵۴ نفر از بهبودیافتگان کووید-۱۹ در استان پلاسمای خود را اهدا کردند تا به درمان سایر بیماران کمک کنند. استاندار قزوین در آن دوران از تلاش شبانه‌روزی کارکنان این مجموعه تقدیر کرد و از صبوری آن‌ها در شرایط پرخطر آلودگی قدردانی نمود. این تجربه نشان داد که با وجود تمام کمبودها، در شرایط بحرانی می‌توان بر مشکلات فائق آمد، اما این راهکار پایدار نیست و نیازمند تقویت ساختارهاست.

نتیجه‌گیری و راهکارها

مشکلات حوزه انتقال خون در استان قزوین ریشه در عوامل متعددی دارد: کمبود نیروی انسانی، فرسودگی و ناکافی بودن زیرساخت‌ها، تمرکز جغرافیایی مراکز، کاهش مشارکت مردمی به‌ویژه در میان جوانان و بانوان، بدهی‌های مالی سنگین، و ناپایداری مدیریتی. برای خروج از این وضعیت، اقدامات زیر ضروری به نظر می‌رسد:

۱ـ تخصیص اعتبار فوری برای تکمیل پروژه بانک پلاسما و احداث مرکز جدید انتقال خون.

۲ـ جبران کمبود نیروی انسانی و اصلاح ساختار تشکیلاتی متناسب با نیازهای جدید.

۳ـ راه‌اندازی سامانه‌های سیار خون‌گیری در شهرستان‌های فاقد مرکز ثابت.

۴ـ اجرای کمپین‌های اطلاع‌رسانی هدفمند برای جذب جوانان و بانوان با بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌های محلی.

۵ـ حل و فصل بدهی‌های معوق میان نهادهای مرتبط و شفاف‌سازی مالی.

۶ـ تثبیت مدیریت و ایجاد فضای نقدپذیری برای ارائه راهکارهای واقع‌بینانه.

همان‌گونه که مدیرکل سابق انتقال خون تاکید کرده بود، هر واحد خون اهدایی می‌تواند جان سه بیمار را نجات دهد و با توجه به اینکه این مایه حیات جایگزین مصنوعی ندارد، تامین پایدار آن یک اولویت غیرقابل‌انکار برای نظام سلامت استان قزوین محسوب می‌شود.

انتهای پیام