الکامپ ۲۹؛ تحسین برای ایستادن، هشدار برای تکرار | بازتاب امروز

نسترن رضانظرزاده، پژوهشگر و فعال حوزه هوش مصنوعی و روباتیک در یادداشتی که در اختیار بازتاب امروز قرار داده است، نوشت:

پیش از هر نقدی باید یک نکته را به رسمیت شناخت: در سالی که کشور ماه‌ها با اختلال و محدودیت در دسترسی به اینترنت دست‌وپنجه نرم کرده، در اقتصادی که هزینه‌های اجرایی چند برابر شده و در شرایطی که هیچ شرکت خارجی در نمایشگاه حاضر نبود، سیصد و پنجاه شرکت فناوری‌محور ایرانی همچنان سرِپا مانده‌اند و توانسته‌اند در بیست‌ونهمین نمایشگاه الکامپ غرفه بگیرند. این خودش دستاورد کمی نیست. بخش خصوصی فناوری ایران در این دوره بیش از آنکه محصول عرضه کند، ایستادگی عرضه کرد و همین باید دیده شود.

الکامپ ۲۹ از نهم تا دوازدهم شهریور ۱۴۰۵ در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران و با شعار «هوش مصنوعی، امنیت دیجیتال و آینده ایران» برگزار شد؛ با بیش از ۳۵۰ مشارکت‌کننده در ۱۴ سالن. رویدادی که قرار بود اردیبهشت برگزار شود و به دلیل شرایط کشور به شهریور موکول شد. غیبت‌ها اما به اندازه حضورها معنادار بود. همراه اول و ایرانسل، که سال‌ها از ارکان اصلی این نمایشگاه بودند، به دلیل همزمانی با تلکام، هزینه بالای غرفه‌سازی و شرایط اقتصادی از حضور انصراف دادند.

دیجی‌کالا، اسنپ و دیوار هم که سال‌هاست نمی‌آیند. افزایش حدود ۲۰۰ درصدی اجاره زمین و ۳۵۰ درصدی هزینه غرفه‌سازی، عملاً بسیاری از شرکت‌های کوچک و دانش‌بنیان را که با کمبود نقدینگی روبه‌رو هستند از گردونه خارج کرد. نکته‌ای که در ادامه اهمیت پیدا می‌کند: وقتی هزینه ورود بالا می‌رود، آنکه می‌ماند لزوماً فنی‌ترین نیست، پرتوان‌ترین از نظر مالی است.

نقدی که این روزها بیش از همه درباره الکامپ امسال شنیده می‌شود به محتوای غرفه‌های هوش مصنوعی برمی‌گردد. بازدیدکنندگان فنی و رسانه‌های تخصصی نوشته‌اند که بسیاری از ادعاهای مطرح‌شده در غرفه‌ها برای مخاطب متخصص پذیرفتنی نبود و بخش بزرگی از آنچه با برچسب هوش مصنوعی عرضه می‌شد، در عمل فراخوانی یک مدل زبانی آماده از طریق API و قرار دادن یک رابط فارسی روی آن بود.

اینجا لازم است یک تفکیک انجام شود که کمتر به آن پرداخته شده است: مشکل، استفاده از API نیست. با هزینه‌های سرسام‌آور سخت‌افزار، محدودیت دسترسی به پردازنده‌های گرافیکی و شرایطی که کشور پشت سر گذاشته، انتظار داشتن مدل زبانی بومی و رقابتی از یک شرکت متوسط ایرانی انتظار منصفانه‌ای نیست. استفاده از مدل‌های آماده در همه دنیا رایج است و به خودی خود ضعف محسوب نمی‌شود.

مشکل جای دیگری است: چیزی که در الکامپ امسال کم بود، ابتکار بود. شرکت‌ها به شکل نگران‌کننده‌ای به سمت ارائه خدمات مشابه و عمدتاً سازمانی حرکت کرده‌اند. چت‌بات پشتیبانی، اتوماسیون اداری، دستیار سازمانی و بسته‌های مشابه، با تفاوت‌هایی که بیشتر در نام و رنگ غرفه است تا در فناوری. حتی رسانه‌هایی که گزارش میدانی نوشتند، از «حضور پررنگ هوش مصنوعی و غیبت نوآوری‌های چشمگیر» گفتند و اشاره کردند که نشست‌های پرشمار نمایشگاه حرف تازه‌ای برای گفتن نداشتند. وقتی مخاطب فنی نتواند در کنار دمو، مدل، داده، کاربرد صنعتی، مقیاس‌پذیری، امنیت و مدل کسب‌وکار محصول را ببیند، آنچه باقی می‌ماند یک ویترین است، نه یک بازار فناوری.

این تکرار، ریشه‌ای دارد که فراتر از تصمیم مدیران شرکت‌هاست. ابتکار محصول تماس است؛ تماس با بازار جهانی، با رقیب، با مشتری خارجی، با ایده‌ای که در جای دیگری زاده شده و شما را وادار می‌کند یک قدم جلوتر بروید. جامعه‌ای که از این تماس محروم شود، به جای خلق، به بازتولید داخلی روی می‌آورد. نبود کامل شرکت‌کنندگان خارجی در الکامپ امسال، در نمایشگاهی که سال‌ها پسوند «بین‌المللی» را یدک می‌کشید، فقط یک خبر تلخ در حاشیه نیست؛ نشانه‌ای از همان چرخش بسته است. ایزوله شدن، در کوتاه‌مدت خودش را به شکل کمبود قطعه و ارز نشان می‌دهد و در بلندمدت به شکل کمبود ایده.

نمونه روشن این فاصله را می‌توان در یکی از داغ‌ترین موضوعات فناوری امروز جهان دید: هوش مصنوعی فیزیکی. آنچه سال‌هاست محور سرمایه‌گذاری و رقابت شرکت‌های بزرگ جهان است، یعنی پیوند مدل‌های یادگیری با ربات، حسگر و کنترل در دنیای واقعی، در الکامپ ۲۹ عملاً جایگاهی نداشت. دلیلش هم قابل درک است: این حوزه سخت‌افزارمحور، سرمایه‌بر و وابسته به زنجیره تأمین جهانی است و هیچ‌کدام از این سه در دسترس شرکت ایرانی نیست. اما درک دلیل، از عمق فاصله کم نمی‌کند. در حالی که رقبای منطقه‌ای و جهانی با سرعت در این مسیر حرکت می‌کنند، ما هنوز درباره لایه نرم‌افزاری بحث می‌کنیم.

خطر واقعی اما نه خودِ عقب‌ماندگی، که نادیده ماندن آن است. اگر تصویر سیاست‌گذار از وضعیت فناوری کشور از روی همین ویترین ساخته شود، این خطر وجود دارد که چند شرکت نرم‌افزاری با محصولاتی که در بهترین حالت نسخه‌ای ساده‌شده از نمونه‌های خارجی‌اند، لبه فناوری تلقی شوند. کسی که فرصت دیدن نمایشگاه‌های بین‌المللی و محصولات روز را نداشته باشد، معیاری برای سنجش هم نخواهد داشت. درهای بسته نه‌فقط واردات را متوقف می‌کنند، که استاندارد قضاوت را هم پایین می‌آورند.

مطالبه‌ای که خودِ فعالان این حوزه در الکامپ مطرح کردند، دقیقاً از همین جنس بود: اینترنت پایدار، زیرساخت ابری و دسترسی به منابع پردازشی، به‌عنوان پیش‌نیاز توسعه هوش مصنوعی و صادرات خدمات فناوری. طنز تلخ ماجرا اینکه در همین نمایشگاه، وضعیت آنتن‌دهی و دسترسی به اینترنت در بسیاری از سالن‌ها آن‌قدر ضعیف بود که کار خبرنگاران را مختل کرد. بزرگ‌ترین رویداد فناوری اطلاعات کشور، در چهار روز برگزاری، خودش نمونه‌ای از مسئله‌ای بود که درباره‌اش پنل برگزار می‌کرد.

الکامپ ۲۹ را می‌شود نشانه‌ای از مقاومت بخش خصوصی دانست و باید دانست. اما مقاومت، جایگزین پیشرفت نیست. فاصله میان آنچه امروز در جهان فناوری می‌گذرد و آنچه در ایران با عنوان هوش مصنوعی عرضه می‌شود، هر سال عمیق‌تر می‌شود و هر سال پر کردنش گران‌تر. این فاصله با شعار، سالن بیشتر و نشست پرشمارتر پر نمی‌شود. با بازگرداندن تماس پر می‌شود: تماس با بازار جهانی، با سرمایه، با رقابت واقعی و با استانداردی که بیرون از مرزها تعریف می‌شود. اگر این تماس برقرار نشود، بحث سال‌های آینده دیگر بر سر عقب‌ماندگی نخواهد بود، بر سر جبران‌ناپذیر شدن آن خواهد بود.

انتهای پیام