بیماری هانتا ویروس چیست؟ از علائم تا درمان + راهنمای سریع مراجعه به پزشک

حتماً این روزها خبرهایی درباره شیوع یک ویروس جدید در یک کشتی تفریحی در اقیانوس اطلس شنیده‌اید. شاید هم کمی نگران شده‌اید. «هانتا ویروس»، توسط جوندگان (مثل موش‌ها) منتقل می‌شود و می‌تواند دو نوع بیماری جدی در انسان ایجاد کند؛ یکی درگیری شدید ریه‌ها و دیگری، درگیری کلیه‌ها.  در ادامه همراه ما شوید تا بدون ترس و واهمه بررسی کنیم «بیماری هانتا ویروس چیست» و چقدر باید نگران آن باشید!

هانتا ویروس چیست؟

همین ابتدا باید بگوییم که سازمان جهانی بهداشت تاکید کرده است این ویروس «کووید بعدی» نیست و خطری برای تبدیل شدن به یک اپیدمی جهانی ندارد (البته به جز یک استثنای بسیار نادر و محدود در آمریکای جنوبی)؛ پس یک نفس راحت بکشید!

موش‌ها و جوندگان، میزبان طبیعی «هانتا ویروس» (Hantaviruses) هستند. جالب است بدانید که خود موش‌ها اصلاً مریض نمی‌شوند؛ اما ویروس از طریق ادرار، مدفوع و بزاقشان وارد محیط می‌شود. انسان‌ها وقتی گرد و غبار آلوده به این ذرات را تنفس می‌کنند، بیمار می‌شوند.

علائم بیماری هانتا ویروس کدام‌اند؟

دوره نهفتگی این بیماری، بین ۱ تا ۸ هفته است؛ یعنی ممکن است تا دو ماه بعد از تماس با ویروس، هیچ علامتی نداشته باشید. علائم اولیه‌اش بسیار شبیه آنفولانزاست که عبارت‌اند از:

• تب ناگهانی؛
• سردرد شدید؛
• دردهای عضلانی مخصوصاً در ران‌ها، باسن، کمر و شانه‌ها؛
• خستگی مفرط؛
• گاهی حالت تهوع، استفراغ و دل درد.

چیزی که این بیماری را خطرناک می‌کند، این است که بعد از ۴ تا ۱۰ روز، علائم پیشرفته و جدی‌تر بروز می‌کند. البته، بسته به اینکه در کجای دنیا هستید و چه نوع ویروسی گرفتید، بدنتان واکنش متفاوتی نشان می‌دهد. در جدول زیر، می‌توانید مشاهده کنید که تفاوت دو نوع اصلی بیماری هانتا ویروس چیست:

اگر دچار تنگی نفس یا کاهش شدید ادرار شدید، وقت را تلف نکنید. می‌توانید با چند کلیک ساده از طریق سامانه رزرو نوبت پزشک آنلاین وقت بگیرید و در سریع‌ترین زمان ممکن به یک پزشک متخصص و مناسب مراجعه کنید.

هانتا ویروس چگونه منتقل می‌شود؟

تصور کنید یک موش آلوده یک انبار قدیمی را با مدفوع و ادرارش آلوده کرده است. شما وارد همان انبار می‌شوید و با جارو شروع به تمیز کردن می‌کنید. با هر تکان جارو، گرد و غباری به هوا بلند می‌شود که حاوی ویروس است. شما نفس می‌کشید و ویروس وارد ریه‌هاتان می‌شود؛ همین!

خب حالا چه مکان‌هایی پرخطر است؟ در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• انبارها، زیرزمین‌ها و اتاق‌های بدون استفاده؛
• کلبه‌ها و کمپ‌های تفریحی در طبیعت؛
• ساختمان‌های قدیمی و متروکه؛
• مزارع و سیلوهای نگهداری غلات؛
• انبارهای وسایل و گاراژها.

برخلاف باور عمومی، موش‌های خانگی شهری معمولاً ناقل سویه‌های خطرناک این ویروس نیستند. در آمریکا، موش صحرایی (deer mouse) ناقل اصلی است. در آمریکای جنوبی، یک نوع موش مخصوص به نام «long‑tailed pygmy rice rat» مسئول انتقال سویه آندس بوده است.

هانتا ویروس چقدر خطرناک است؟

واقعیت این است که بیماری هانتا ویروس می‌تواند بسیار خطرناک باشد؛ به‌ویژه نوع ریوی آن (HPS). اما قبل از اینکه نگران شوید، بهتر است آمار زیر را مرور کنید:

• در سال ۲۰۲۵، در منطقه قاره آمریکا، هشت کشور ۲۲۹ مورد ابتلا و ۵۹ مورد مرگ گزارش کردند که نرخ مرگ و میر حدود ۲۵.۷ درصد بوده است.
• نوع ریوی (HPS) در آمریکای جنوبی نرخ مرگ و میر ۳۵ تا ۵۰ درصد دارد.
• اما نوع کلیوی (HFRS) که در ایران و کشورهای همسایه ما شایع‌تر است، نرخ مرگ و میر بسیار کمتری دارد و با درمان حمایتی مناسب، اکثر بیماران بهبود می‌یابند.

با این اوصاف، ببینیم چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند:

• کشاورزان و دامداران؛
• افرادی که در مناطق روستایی زندگی می‌کنند؛
• کارگران ساختمانی و انبارداران؛
• کوهنوردان و طبیعت‌گردان که در کلبه‌های روستایی اقامت می‌کنند؛
• هرکسی که با انبارها و فضاهای بسته و استفاده‌نشده سروکار دارد.

درمان هانتا ویروس چگونه است؟

بهترین کاری که می‌توانید برای درمان بیماری هانتا ویروس انجام دهید این است که از یک پزشک متخصص بیماری عفونی کمک بگیرید. این پزشکان دقیقاً می‌دانند که باید چه آزمایش‌هایی را درخواست کنند و چگونه علائم اولیه را از سایر بیماری‌های ویروسی تشخیص دهند. البته در حال حاضر، داروی ضد ویروسی اختصاصی یا واکسنی برای هانتا ویروس وجود ندارد؛ اما لازم نیست نگران باشید! درمان‌های حمایتی بسیار موثری وجود دارند که اگر به موقع شروع شوند، جان بیمار را نجات می‌دهند. درمان‌های موجود در بیمارستان شامل موارد زیر هستند:

• اکسیژن‌رسانی و در موارد شدید، استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی؛
• مایعات درمانی و مدیریت مایعات بدن؛
• در صورت نارسایی کلیه، انجام دیالیز موقت؛
• داروهای ضد تب و مسکن (مثل استامینوفن)؛
• پایش مداوم فشار خون و عملکرد اندام‌ها.

حالا که می‌دانید علائم بیماری هانتا ویروس چیست و  از طرفی اگر سابقه تماس با موش یا فضله موش دارید، توصیه می‌کنیم فوراً به پزشک مراجعه کنید. اگر به هر دلیلی نتوانستید به‌سرعت به «متخصص عفونی» مراجعه کنید، یک پزشک متخصص بیماری های داخلی هم می‌تواند وضعیت شما را ارزیابی کند و اقدامات اولیه مانند تجویز مایعات درمانی و اکسیژن را انجام دهد و در صورت نیاز، شما را به متخصص عفونی ارجاع دهد.

چرا مراجعه به پزشک هنگام هانتا ویروس حیاتی است؟

اما خبر امیدوار کننده هم داریم؛ دانشمندان در حال ساخت آنتی‌بادی‌های مونوکلونال قدرتمندی هستند که می‌توانند هم نوع ریوی و هم نوع کلیوی این ویروس را خنثی کنند. همچنین تست‌های تشخیصی سریع مشابه تست کرونا در حال توسعه است که در آینده نزدیک، کار را بسیار آسان‌تر خواهد کرد.

فرض کنید خودتان یا یکی از اعضای خانواده‌تان چند هفته پیش یک انباری یا زیرزمین قدیمی را تمیز کرده‌اید. حالا دچار تب و بدن‌درد شده‌اید. در چنین شرایطی، اصلاً نباید منتظر بمانید تا ببینید «خودبه‌خود خوب می‌شود یا نه». هانتا ویروس بیماری موذی‌ است که گاهی خفیف شروع می‌شود، اما می‌تواند ظرف چند روز به یک وضعیت اورژانسی تبدیل شود. مراجعه زودهنگام، شانس بهبودی کامل شما را چندین برابر می‌کند.

تشخیص به موقع با آزمایش‌های خونی (الایزا یا PCR) و گرفتن شرح حال دقیق از تماس شما با جوندگان، اولین قدم برای نجات جان شماست.

سخن پایانی؛ هانتا ویروسِ ترسناک، قابل پیشگیری است

اکنون می‌دانید بیماری هانتا ویروس چیست؛ یک ویروس انتقال یافته از جوندگان با دو نوع اصلی ریوی (HPS، شایع در آمریکا با مرگ‌ومیر تا ۵۰٪) و کلیوی (HFRS، شایع در اروپا و آسیا با خطر کمتر) است که از طریق تنفس هوای آلوده به مدفوع و ادرار خشک‌شده منتقل می‌شود. با پرهیز از تماس با جوندگان، بستن راه‌های ورود موش‌ها، نگهداری صحیح مواد غذایی و تمیز کردن ایمن فضولات (با دستکش، ماسک N95 و اسپری ضدعفونی، بدون جارو)، می‌توانید از این بیماری پیشگیری کنید. درمان نیز شامل مراجعه به موقع به پزشک و بستری برای مراقبت‌های حمایتی می‌شود. این بیماری جدی اما قابل پیشگیری است؛ با رعایت اصول بهداشتی در فضاهای بسته و قدیمی، و آگاهی از علائم اولیه می‌توانید ایمن بمانید.