تغییر بزرگ از پول عمومی به “اعتماد الگوریتمی”؛ اقتصاددانان در سمپوزیوم ارزهای دیجیتال چه گفتند؟

به گزارش بازتاب امروز، برگزارکنندگان به اهمیت مفهومی پول اشاره کردند و توضیح دادند که پول تنها ابزار مبادله نیست، بلکه نهاد اعتماد جمعی است. این موضوع در سه سخنرانی و دو پنل مورد بحث قرار گرفت. در ادامه گزارش، محتوای جلسه را بر اساس تمرکز تاریخی پول، چالش سیستم فعلی و چشم‌انداز آینده ارزهای دیجیتال بررسی می‌کنیم.

وجوه از مبادله به ارزهای دیجیتال

ابتدا علی مرزخانی، مدیر واحد مطالعات آکادمی سامان، موضوع «پول چیست و چه تغییراتی در آن در طول تاریخ رخ داده است» ارائه کرد. او یادآور شد که در آغاز تاریخ بشر، مبادله فقط بر اساس مبادله انجام می شد. سپس پول کالایی مانند غلات، پوست حیوانات و صدف ها ظاهر شد که نقش ابزاری برای تسهیل مبادلات را ایفا کردند. بعدها با ظهور سکه و اسکناس های بعدی، ساختار پولی شکل کنونی خود را به خود گرفت.

به گفته میرزاخانی، در حالی که پول ابزار مبادله است، بزرگترین و کارآمدترین سازوکار اعتماد جمعی است.

وی خاطرنشان کرد: از سال 1930 نظام پولی جهان عمدتاً متکی به بانک ها یعنی سیستم بانک مرکزی بوده است. اما با ورود اینترنت و فناوری از دهه 2000، پول الکترونیک، پرداخت دیجیتال و فناوری بلاک چین مسیر جدیدی را باز کرده است. به گفته وی، این روند بین «مسئولیت دولت» و «استفاده واقعی مردم» شکاف ایجاد کرد.

میرزاخانی به آماری اشاره کرد که نشان می دهد در حال حاضر حدود 800 میلیون نفر در جهان از ارزهای رمزنگاری شده استفاده می کنند، اگرچه سیستم مالی سنتی هنوز آنها را به رسمیت نمی شناسد.

وی سوال اصلی جلسه را اینگونه مطرح کرد: “اگر پول یک سیستم اعتماد است و فناوری بلاک چین مکانیزمی الگوریتمی برای ایجاد اعتماد ایجاد می کند، آیا اکنون در آغاز یک گذار عمده از اعتماد دولتی به اعتماد مبتنی بر الگوریتم هستیم؟”

پول خصوصی و راهی برای کاهش تورم

علاوه بر این، موسی غنی نژاد، اقتصاددان برجسته که به تحولات تاریخی پول می پردازد، گفت که آینده پول بدون بررسی ریشه های تاریخی آن قابل درک نیست. وی سرعت تحولات را در چهار مرحله مبادله کالا، سکه، پول کاغذی بانکی و نظام پولی مدرن دولتی تشریح کرد. غنی نژاد افزود: در مرحله مدرن، نظام پولی جهانی بیشتر انحصاری شده است و دولت ها از طریق بانک مرکزی پول ایجاد می کنند. وی در بررسی مکتب های اقتصادی ارزیابی پول از مکتب ارزی که آزادسازی بی رویه پول توسط بانک های خصوصی را عامل تورم می داند و مکتب بانکداری که معتقد است بانک ها بر اساس نیاز واقعی اقتصاد پول خلق می کنند نام برد. وی همچنین به مدرسه بانکداری آزاد اشاره کرد که انتقاد می کند مشکل اصلی «رقابت بانکی» نیست، بلکه انحصار دولت است.

گانی نژاد تاکید کرد: تورم فراتر از کاهش قدرت خرید است. بلکه سیگنال های قیمتی را مختل می کند و این اختلال مخربتر از کاهش ارزش خود ارز است. وی افزود: کاهش تورم از نظر فنی امکان پذیر است اما از نظر سیاسی تقریبا غیرممکن است زیرا گروه های ذینفع اجازه انضباط پولی را نمی دهند.

وی راه حل پیشنهادی خود را اینگونه توصیف کرد: همانطور که دولت ها از تجارت آزاد عقب نشینی کرده اند، در حوزه پول نیز باید مسیر «پول آزاد» را طی کرد. این یعنی صحبت از ایجاد صندوق های خصوصی به عنوان یک گزینه جدی. به گفته او، ظهور ارزهای رمزنگاری شده همان چیزی است که اقتصاددانانی مانند فردریش هایک نیم قرن پیش پیش بینی کرده بودند – یک تغییر ساختاری در تولید پول.

بیت کوین؛ طلای دیجیتال؟

در اولین جلسه این نشست، فرهاد نیلی، اقتصاددان با تمرکز بر جایگاه ارزهای رمزنگاری شده به ویژه بیت کوین در اقتصاد جهانی، یکی از مهم ترین شاخص ها را اختلاف نظر بین اقتصاددانان و سرمایه گذاران دانست و گفت: در این میان، ارزهای رمزپایه به ویژه بیت کوین چه جایگاهی دارند. این موضوعی است که نشان می دهد با یک پدیده نوظهور اما تعیین کننده مواجه هستیم. او به داده هایی اشاره کرد که ETF های بیت کوین در 12 ماه اول بیش از 24 میلیارد دلار جذب کرده اند. عددی که از ETF طلا فراتر می رود. این نشان می دهد که بیت کوین مانند سهام یا طلا رفتار نمی کند، اما دارای ویژگی های منحصر به فردی است.

به گفته نیلی، اگرچه طلا عرضه محدودی دارد و مستقل از دولت‌ها است، بیت کوین با عرضه محدود و استقلال عملیاتی خود می‌تواند نقش یک پوشش ریسک را ایفا کند. او همچنین گفت که برای کشورهایی که به دنبال تنوع بخشیدن به ذخایر ارزی خود یا کاهش وابستگی به دلار هستند، بیت کوین اهمیت پیدا می کند.

وی در ادامه به رشد سریع استیبل کوین ها پرداخت و پیش بینی کرد که ارزش این بازار در سه سال آینده به 2 تریلیون دلار برسد. نیلی مزیت استیبل کوین ها را در انتقال سریع بین المللی، هزینه کم و توانایی تغییر سیستم پرداخت جهانی دید.

وی اجرای طرح آزمایشی بلاک چین در منطقه کم جمعیتی مانند جزیره کیش را پیشنهاد کرد تا نقاط قوت و ضعف آن شناسایی شود و این باید از الزامات نهادهای دولتی مانند بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران باشد.

زنجیره بلوک؛ زیرساخت های تحول

سپس سهند حمزی، مدیرعامل Abantether، مرزهای واضحی را بین «بلاک چین» و «کریپتو» ترسیم کرد. او در ابتدا گفت که قضاوت در مورد فناوری بلاک چین تنها بر اساس رفتار بازار ارزهای دیجیتال یک اشتباه بزرگ است. زیرا ارزهای دیجیتال تنها یکی از خروجی های این فناوری هستند و محدود کردن بلاک چین به نوسانات بیت کوین، ما را از درک پتانسیل واقعی آن باز می دارد.

حمزی فناوری بلاک چین را یک اختراع مخرب توصیف کرد. اختراعی که برای بازسازی زیرساخت های قدیمی آمده است. او توضیح داد که در یک محیط کنترل شده مانند جزیره کیش، کل شبکه پرداخت می تواند در یک شبکه بلاک چین خصوصی منتشر شود. شبکه ای که شفافیت تراکنش، ردیابی بلادرنگ و یک دفتر کل را فراهم می کند و هزینه های نظارتی و فنی را کاهش می دهد.

وی به مثال «بانکداری بدون بانک» اشاره کرد: پلتفرم‌های وام‌دهی/ توزیع مانند Aave که ارزشی در حدود 25 میلیارد دلار دارد و حجم تراکنش روزانه آن نزدیک به 10 میلیارد دلار است، بدون بانک کارکردهای بانکی را انجام می‌دهند. صرافی های غیرمتمرکز نمونه دیگری از این توسعه است. حمزی تاکید کرد که کشورهایی که با محدودیت‌های مالی و سیاسی مواجه هستند، می‌توانند از ارزهای دیجیتال برای حفظ ذخایر ارزی استفاده کنند و از این دارایی‌ها برای بیمه کردن مشاغل محلی استفاده کنند.

او چشم انداز آینده را به شرح زیر ترسیم کرد: فناوری بلاک چین جایگزین ارزهای دیجیتال نخواهد شد، بلکه جایگزین زیرساخت ناکارآمد سیستم مالی سنتی خواهد شد. فناوری که مدل کسب و کار بانکداری، پرداخت و جذب سرمایه را دوباره تعریف می کند.

ابزارهای نوین مالی در ایران

در دومین جلسه این نشست، بهزاد بهمن نژاد، معاون واحد مطالعات اقتصادی آکادمی سامان که به آینده بیت کوین و مقایسه بازار آن با طلا و سایر بازارها پرداخته بود، گفت: برخی از اقتصاددانان ارشد نسبت به آینده بیت کوین بسیار بدبین هستند. به عنوان مثال، یوجین فاما پیش بینی کرد که قیمت بیت کوین در 10 سال آینده صفر خواهد شد و وارن بافت گفت که تمام بیت کوین های جهان را حتی با 25 دلار خریداری نخواهد کرد. از سوی دیگر، بهمنی نژاد به تغییر جایگاه چهره هایی مانند لری فینک اشاره کرد که در ابتدا بیت کوین را ابزاری برای پولشویی می دانستند اما در سال 2024 آن را به عنوان یک ابزار سرمایه گذاری مهم معرفی کردند. او گفت که بازار در حال بازتعریف نقش ارزهای رمزپایه است و رفتار بازار این نشانه ها را تایید می کند.

همچنین امیرحسین خالقی محقق اقتصادی با انتقاد از پروژه های ارز دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) گفت: تنها راه حل واقعی پول خصوصی است و بیت کوین بهترین نمونه است. وی تاکید کرد: اگر ابزار مبادله و ذخیره ارزش موثر بود، مردم آن را انتخاب می کردند و دولت ها نباید سلیقه خود را تحمیل کنند. خالقی افزود: بیت کوین مهم ترین سلاح را از دولت ها می گیرد و طبیعی است که با آن مقابله کنند. برای آمریکا عملا غیرممکن است که قدرت خود را بدون دلار نشان دهد. او گفت که اگر بیت کوین به مقبولیت عمومی برسد، می تواند همان ثبات مورد انتظار از استیبل کوین ها را ایجاد کند. درست مانند شرایطی که زمانی طلا یک مرجع پولی بود.

رحمان آراسته، مدیر بازارهای مشتقه بورس کالا نیز به بررسی تجربه موفق ایران در «تامین مالی کالایی» پرداخت و گفت: بازار سرمایه کشور ظرفیت پذیرش ابزارهای جدید را دارد و می تواند میزبان دارایی های دیجیتالی نیز باشد. وی با اشاره به اینکه ایران توانست ابزارهایی مانند صندوق های طلا و انواع گواهی سپرده را بومی سازی کند، تاکید کرد: زمان طراحی ابزارهای بومی برای ورود رسمی به بازار ارزهای دیجیتال فرا رسیده است. آراسته نتایج تحقیقات خود را ارائه کرد: ایجاد گواهی سپرده بیت کوین به عنوان نقطه شروع. هدف نهایی این است که راه ETF بیت کوین را طی کنیم. یک طرح تنها زمانی قابل تأیید است که یک دارایی واقعی و قابل تأیید در پشت هر واحد وجود داشته باشد.

در همین رابطه امیر بهزادی نیا مدیر بازرگانی آبانتر با اشاره به محدودیت های بازار سرمایه برای شرکت های کوچک و متوسط، گفت: بسیاری از شرکت ها امکان ورود به بورس و انجام عرضه اولیه را ندارند. بهزادی نیا توکن سازی را راهکاری عملی دانست که با توکن سازی دارایی ها یا درآمدهای شرکت راه را برای جذب سرمایه به سوی این شرکت ها باز می کند. وی یکی از مزایای اصلی توکن‌سازی را تراکنش‌های 24 ساعته و برگشت آنی اطلاعات دانست. این یک ویژگی مهم برای مشاغل کوچک است و باعث افزایش شفافیت و کارایی بازار می شود.

آراسته همچنین با اشاره به اینکه در بسیاری از روزها حجم معاملات ارزهای دیجیتال در ایران با بورس تهران برابری می کند، این روند را نشانه تغییر رفتار سرمایه گذاران دانست. او بر لزوم طراحی ابزارهای متنوع سازی تاکید کرد تا سرمایه گذاران بتوانند به راحتی بین ارزهای رمزنگاری شده، سهام، اوراق قرضه و طلا حرکت کنند. تغییری که به منطقی کردن رفتار سرمایه گذاران و کنترل ریسک های بازار کمک می کند. وی خاطرنشان کرد که سیاست گذاران باید واقعیت رشد ارزهای دیجیتال را بپذیرند و به جای اتخاذ رویکردی منفعلانه برای همگام شدن با فرصت های در حال ظهور، نقش فعالی در شکل دادن به اقتصاد دیجیتال داشته باشند.