پیش بینی های اقتصادی ایران در سال 1405/بحران های آینده

چشم انداز اقتصادی ایران در سال 1405 با پیچیدگی ها و مشکلات گسترده ای مواجه است. با بازگشت تحریم های شورای امنیت سازمان ملل بسیاری از کارشناسان بر این باورند که آثار این محدودیت ها در شاخص های اقتصادی مشهود خواهد بود. اما این تنها مشکل نیست. چالش های دیگری مانند کمبود بودجه، بحران انرژی و حتی مسائلی مانند خشکسالی و بحران آب شرایط اقتصادی را تحت فشار شدید قرار داده است. به گونه ای که اخیراً مسعود مزیگیان رئیس جمهور کشور هشدار داده بود که در صورت عدم تداوم بارندگی ها، ممکن است تهران نیاز به تخلیه داشته باشد!

محمدمهدی باکیش، یکی از اقتصاددانان برجسته کشور در سخنرانی اخیر خود تصویری تیره از آینده اقتصادی ایران ارائه کرده و تاکید کرده است که اگر موضوع تحریم ها باقی بماند، همه شاخص های اقتصادی به شدت تحت تاثیر قرار خواهند گرفت.

مشکل تورم و رکود: عامل فشار سه گانه

آقای دکتر بهکش! برآوردهای مختلف حاکی از آن است که سال آینده به دلیل سه عامل تنش های بین المللی، خشکسالی و درگیری ها سال بسیار سختی خواهد بود. به نظر شما این عوامل چگونه می تواند بر تورم و اقتصاد تاثیر بگذارد و چه راهکارهایی را پیشنهاد می کنید؟

شرایط به خوبی نشان می دهد که بدون حل و فصل سیاسی، فشارها افزایش می یابد و تنها شاهد تشدید تحریم ها خواهیم بود. کاهش صادرات نفت و الزام به فروش آن با تخفیف بالا ضربه بزرگی به درآمد کشور وارد می کند. تولید داخلی نیز کاهش می یابد و حجم تجارت کاهش می یابد. در نتیجه واردات نیز محدود شد و چرخه ای از کاهش مالی و رکود اقتصادی شکل گرفت. در نهایت، دولت مجبور است به استقراض از بانک مرکزی متوسل شود که به معنای افزایش تورم و تشدید رکود است.

آسیب پذیری های تجاری: چالش روسیه و چین

با وجود محدودیت در تعاملات اقتصادی، تجارت با کشورهایی مانند روسیه و چین نیز با مشکلاتی مواجه است. نگاهی به بازار نشان می دهد که کالایی از روسیه به ایران وارد نمی شود. در مورد چین وضعیت تا حدودی متفاوت است و با توجه به مبادله نفت با کالا می توان مشاهده کرد که محصولات چینی در بازار ایران وجود دارد اما اکثر این کالاها از کیفیت پایینی برخوردار هستند. ورود کالاهای بی کیفیت حتی صنعت داخلی را تحت تاثیر قرار داده و محصولات تولیدی دیگر امکان صادرات را ندارند.

دیگر امیدی به آب و کشاورزی نیست

اثرات خشکسالی بر بخش کشاورزی بسیار جدی است. چاه های زمینی تا اعماق زیاد تخلیه شده اند و هزینه بالای استخراج آب باعث افزایش قیمت تمام شده محصولات می شود. علاوه بر این، کمبود آب خوب، زمین های کشاورزی را در وضعیت بحرانی قرار داده است. در نتیجه، هزینه های مربوط به کشاورزی به شدت افزایش یافته و قیمت مواد غذایی در بازار رشد قابل توجهی داشته است.

تحریم ها هنوز هم سایه سنگینی را ایجاد می کند

علاوه بر تحریم های خارجی، ساختار داخلی محدودکننده نیز به مانعی برای توسعه تجارت و اقتصادی تبدیل شده است. ناتوانی در تعامل موثر حتی با چین و روسیه به دلیل مشکلات بانکی، تأثیر منفی بر توانایی ایران در تجارت داشته است. تا زمانی که محدودیت‌های بین‌المللی رفع نشود، بانک‌های داخلی حتی در صورت وجود تحریم‌های خارجی نمی‌توانند روابط مالی مؤثری برقرار کنند.

پاسخ به تحریم ها: بدون مذاکره، اما امتیاز

به گفته آقای دکتر باکش، بدون نیاز به معامله با کشورهایی مانند آمریکا می توان معامله کرد. تنها لغو تحریم ها می تواند راه را برای همکاری با کشورهای دیگر مانند چین، اندونزی و روسیه باز کند.

چالش قدرت و انرژی

زنجیره تولید انرژی ایران به شدت آسیب دیده است. سرمایه گذاری کافی برای توسعه منابع انرژی مانند ژنراتورهای جدید یا تولید برق آبی به طور مناسب انجام نشده است. علاوه بر این مسائل، کمبود فناوری و تحقیقات آکادمیک مشکلات مربوط به بهره وری و توسعه را تشدید کرده است. همه این عوامل منجر به کاهش کیفیت و افزایش قطعی برق شد.

سیستم بانکی ناکارآمد

برای بهبود وضعیت اقتصادی باید نظام بانکی اصلاح شود و بانک ها به شبکه جهانی سوئیفت متصل شوند. این می تواند از بسیاری از مشکلات ناشی از نقض قوانین رسمی تجارت جلوگیری کند و حرکت به سمت شفافیت را تسهیل کند. در غیر این صورت مسیرهای قاچاق و روش های غیربهداشتی همچنان رو به رشد خواهد بود.

محیط کسب و کار: نیاز به تغییر ساختار

ساختار فعلی فضای کسب و کار نیاز به اصلاحات اساسی دارد. حذف مقررات سنگین، تشویق به توسعه استارت‌آپ‌ها و ایجاد امنیت مالی و اقتصادی از جمله اقداماتی است که می‌تواند به پیشرفت اوضاع اقتصادی کمک کند. بدون این تغییرات، امید چندانی به بهبود شرایط اقتصادی وجود نخواهد داشت.