» سلامت و پزشکی » دانشمندان تفاوت های پنهان سیستم ایمنی زنان و مردان را کشف کردند

پژوهشگران استرالیایی بیش از هزار تفاوت ژنتیکی میان سیستم ایمنی زنان و مردان کشف کردند که می‌تواند علت شیوع بالاتر بیماری‌های خودایمنی در زنان باشد.

به گزارش سرویس سلامت و پزشکی بازتاب امروز، این پژوهش توسط محققان مؤسسه Garvan Institute of Medical Research و دانشگاه UNSW Sydney انجام شد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که سیستم ایمنی زنان در مقایسه با مردان واکنش‌پذیری التهابی بیشتری دارد و همین موضوع می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های خودایمنی را افزایش دهد.

بیماری‌های خودایمنی زمانی رخ می‌دهند که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت‌های سالم حمله می‌کند. لوپوس یکی از شناخته‌شده‌ترین این بیماری‌ها است و آمارها نشان می‌دهد زنان تا 9 برابر بیشتر از مردان به آن مبتلا می‌شوند. با وجود سال‌ها تحقیق، علت دقیق این اختلاف میان دو جنس همچنان به‌ طور کامل مشخص نشده بود.

نتایج این مطالعه که در مجله The American Journal of Human Genetics منتشر شده است، شواهد تازه‌ای ارائه می‌دهد که تفاوت سیستم ایمنی میان زنان و مردان بسیار عمیق‌تر از چیزی است که پیش‌تر تصور می‌شد.

دکتر «سیهان یازار»، نویسنده اصلی این تحقیق بیان کرد که مطالعات پزشکی باید تفاوت‌های زیستی میان زنان و مردان را جدی‌تر در نظر بگیرند، چرا که نادیده گرفتن این اختلاف‌ها می‌تواند درک دانشمندان از بیماری‌ها و حتی روش‌های درمانی را محدود کند.

دانشمندان در این پروژه بیش از 1.25 میلیون سلول ایمنی خون را در هزار داوطلب سالم بررسی کردند. این سلول‌ها که «سلول‌های تک‌هسته‌ای خون محیطی» نام دارند، بخش مهمی از سیستم دفاعی بدن را تشکیل می‌دهند و در واکنش به عفونت‌ها و التهاب‌ها نقش کلیدی دارند.

شرکت‌کنندگان این تحقیق بخشی از پروژه استرالیایی OneK1K بودند؛ پروژه‌ای که با هدف بررسی نقش ژنتیک در رفتار سلول‌های ایمنی در حال اجرا است. پژوهشگران با استفاده از فناوری تک‌سلولی توانستند فعالیت هر سلول ایمنی را به‌ صورت جداگانه بررسی کنند.

در روش‌های قدیمی‌تر، دانشمندان معمولاً نمونه خون را به‌ صورت کلی تحلیل می‌کردند و میانگین فعالیت میلیون‌ها سلول را اندازه می‌گرفتند. این روش باعث می‌شد تفاوت‌های ظریف میان سلول‌ها پنهان بماند. اکنون فناوری تک‌سلولی، امکان بررسی دقیق عملکرد هر سلول را فراهم کرده و جزئیات بی‌سابقه‌ای را در اختیار محققان قرار داده است.

نتایج تحقیق نشان داد که مردان تعداد بیشتری مونوسیت دارند. مونوسیت‌ها از نخستین سلول‌هایی هستند که هنگام ورود عوامل بیماری‌زا به بدن فعال می‌شوند. فعالیت ژنتیکی این سلول‌ها در مردان بیشتر بر نگهداری سلولی و تولید پروتئین متمرکز بود.

در مقابل، زنان میزان بیشتری از سلول‌های B و سلول‌های T تنظیم‌کننده داشتند. همچنین مسیرهای ژنتیکی مرتبط با التهاب در سیستم ایمنی زنان فعال‌تر بود. پژوهشگران عنوان کردند که همین ویژگی به زنان کمک می‌کند بهتر با عفونت‌های ویروسی مقابله کنند، اما در عین حال احتمال بروز بیماری‌های خودایمنی را نیز افزایش می‌دهد.

پژوهشگران با تحلیل بیش از 1.25 میلیون سلول ایمنی، تفاوت‌های ژنتیکی پنهانی میان سیستم ایمنی زنان و مردان را شناسایی کردند که می‌تواند با خطر بیماری‌های خودایمنی مرتبط باشد.

دکتر «سارا بالوز» از دانشگاه نیو ساوت ولز سیدنی توضیح داد که سیستم ایمنی بسیار فعال اگرچه در برابر ویروس‌ها مزیت محسوب می‌شود، اما می‌تواند باعث شود بدن به اشتباه به بافت‌های سالم خود حمله کند. وی تصریح کرد که مردان در مقابل، سیستم ایمنی کم‌التهاب‌تری دارند و همین موضوع احتمال ابتلای آنها را به برخی عفونت‌ها و سرطان‌های غیرمرتبط با دستگاه تولیدمثل افزایش می‌دهد.

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این مطالعه به محل قرارگیری سوئیچ‌های ژنتیکی مربوط می‌شود. دانشمندان سال‌ها تصور می‌کردند که تفاوت‌های ایمنی زنان و مردان عمدتاً از کروموزوم‌های جنسی X و Y ناشی می‌شود. اما نتایج این تحقیق نشان داد که بیشتر این تفاوت‌های ژنتیکی روی کروموزوم‌های غیرجنسی یا اتوزوم‌ها قرار دارند؛ کروموزوم‌هایی که زنان و مردان دارند.

پژوهشگران بیش از هزار سوئیچ ژنتیکی متفاوت را شناسایی کردند که نحوه فعال یا غیرفعال شدن برخی ژن‌ها را کنترل می‌کنند. چند مورد از این تغییرات ژنتیکی به صورت مستقیم با خطر ابتلا به لوپوس سیستمیک در زنان مرتبط بودند.

محققان تأکید کردند که ژنتیک تنها عامل تعیین‌کننده در بیماری‌های خودایمنی نیست و هورمون‌ها، محیط و عوامل زیستی دیگر نیز نقش مهمی دارند. با وجود این، تفاوت‌های ژنتیکی شناسایی‌شده پایه مهمی برای نحوه عملکرد سیستم ایمنی ایجاد می‌کنند.

پژوهشگران معتقد هستند که یافته‌های جدید می‌تواند به توسعه درمان‌های دقیق‌تر برای بیماری‌های خودایمنی کمک کند. در حال حاضر بسیاری از این بیماری‌ها با داروهای سرکوب‌کننده عمومی سیستم ایمنی درمان می‌شوند؛ داروهایی که کل سیستم دفاعی بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهند و عوارض جانبی زیادی دارند.

پروفسور «جوزف پاول»، مدیر برنامه ژنومیک ترجمه‌ای مؤسسه گاروان بیان کرد که پزشکی دقیق در آینده باید تفاوت‌های ژنتیکی پایه‌ای هر فرد را در نظر بگیرد. او تأکید کرد که درمان بیماری‌های خودایمنی نباید فقط براساس نوع بیماری انجام شود، بلکه نحوه عملکرد سیستم ایمنی هر بیمار نیز باید در انتخاب روش درمان نقش داشته باشد.