دلایل کاهش مبادلات اقتصادی ایران و ترکیه

ترکیه با جمعیتی حدود 86 میلیون نفر بازار بزرگی به ارزش تقریبی 620 میلیارد دلار دارد که 40 درصد آن صادرات و 60 درصد واردات است. یعنی ایران در مجاورت این بازار 370 میلیارد دلاری قرار دارد. با این حال سهم ایران در چنین بازاری بسیار محدود است.

در سال 2012 حجم تجارت ایران و ترکیه به 22 میلیارد دلار رسید. هدف افزایش این مبلغ به 30 میلیارد دلار نیز محقق شده است. اما این طرح اجرایی نشد و حجم مبادلات به تدریج کاهش یافت تا اینکه حجم مبادلات تجاری دوجانبه در سال 2022 به حدود 6 میلیارد دلار رسید.

عوامل اصلی کاهش سهم ایران در بازار ترکیه

یکی از دلایل اصلی کاهش حضور ایران در بازار ترکیه، عدم علاقه به تولید کالاهای متناسب با نیاز این بازار است. در این راستا با سید حسین مدنی، رئیس مرکز تحقیقات حکمرانی هوشمند و مهرداد سعادت دهقان، رئیس اتاق مشترک ایران و ترکیه گفت وگوهایی انجام شد.

رئیس مرکز تحقیقات حکمرانی هوشمند: ارزش صادرات ایران به ترکیه 4.2 میلیارد دلار است.

سید داده حسین مدنی رئیس مرکز تحقیقات حکمرانی هوشمند با اشاره به آمار صادرات ایران به ترکیه در سال 1402 هجری شمسی گفت: بر اساس آمار گمرک حدود 3300 محموله به وزن 7.8 میلیون تن به ارزش 4.2 میلیارد دلار و بیش از 160 هزار میلیارد تومان از ایران ارسال شده است.

وی توضیح داد که گران ترین محموله صادراتی ایران شامل سه میلیون تن گاز طبیعی مایع به ارزش تقریبی یک میلیارد دلار است. یک میلیون تن اوره به ارزش 300 میلیون دلار و 100 هزار تن آلومینیوم تصفیه نشده به ارزش حدود 200 میلیون دلار از مهمترین کالاهای صادراتی به ترکیه بودند.

مدنی افزود: از 3 هزار و 300 محموله صادراتی تنها 10 محموله به ارزش بیش از 100 میلیون دلار معادل 2.2 میلیارد دلار وجود دارد. همچنین حدود 47 محموله به ارزش بین 10 تا 100 میلیون دلار با ارزش کل حدود 950 میلیون دلار وجود داشت.

تصاویری از جواهرات به ارزش 10 میلیون دلار به ترکیه

مدنی گفت: بخش زیادی از ارزش صادرات مربوط به کالاهای مرغوب است. به عنوان مثال، 200 کیلوگرم جواهرات به ارزش مجموعاً 10 میلیون دلار به همراه 900 کیلوگرم صنایع دستی میخ دار، از جمله محموله هایی بودند که به نسبت وزن خود ارزش بالایی داشتند.

ایران و عدم حضور در بازار لبنیات ترکیه

وی با اشاره به بازار لبنیات ترکیه که پیش بینی می شود تا سال 2025 به 2.5 میلیارد دلار برسد، گفت: با وجود این بازار، ترکیه حتی در بین ده مقصد صادرات لبنیات ایران قرار ندارد. این نشان می دهد که امکاناتی وجود دارد که می توان برای افزایش سهم ایران در نظر گرفت.

سهم ناچیز ایران در بازار 2 میلیارد دلاری شیرآلات

مدنی تصریح کرد: سهم ایران از بازار 2 میلیارد دلاری شیرآلات ساختمانی در ترکیه از ده درصد معادل 2.5 میلیون دلار فراتر نمی رود. این میزان نشان دهنده بی توجهی به فرصت های حضور موثر در این بازار است.

نیاز ترکیه به سیمان و محدودیت های صادراتی ایران

مدنی تصریح کرد: ترکیه به دلیل ساخت سالانه 800 هزار واحد مسکونی نیاز شدیدی به سیمان دارد. این در حالی است که ایران روزانه کمتر از سه کانتینر سیمان به این کشور صادر می کند. همچنین ایران در سال 1402 حدود 300 میلیون دلار آهن و فولاد به ترکیه صادر کرد که در صورت ایجاد ارزش افزوده در این محصولات می توان ظرفیت صادرات را افزایش داد.

ضرورت اعمال رفتار حرفه ای در تجارت خارجی

رئیس مرکز تحقیقات حکمرانی هوشمند تاکید کرد: با وجود اینکه ترکیه یکی از پنج شریک تجاری اول ایران است، اما به دلیل عدم اتخاذ روش های اصولی و علمی در تجارت خارجی، مبادلات بین دو کشور کاهش یافته است. وی تصریح کرد: ابزارهایی مانند «اطلس تجارت ایران» می تواند نقش اساسی در افزایش سهم ایران در بازار ترکیه داشته باشد.

رئیس اتاق مشترک ایران و ترکیه: مبادلات متاثر از عوامل نوسانی است

مهرداد سعادت دهقان، رئیس اتاق مشترک ایران و ترکیه گفت: روابط تجاری دو کشور سالانه به چندین میلیارد دلار می رسد، اما این روابط به دلیل مشکلاتی مانند نوسانات ارزی، تحریم ها، تورم و مسائل سیاسی دچار نوسان شده است.

وی معتقد است در صورت رفع این موانع و توسعه زنجیره تامین، می توان حجم مبادلات را در بخش هایی مانند پتروشیمی، میوه جات، خشکبار یا مصالح ساختمانی افزایش داد.

چالش های اصلی تجارت با ترکیه

سعادت دهقان چالش‌های پیش روی فعالان ایرانی در تجارت با ترکیه را مسائل مربوط به نقل و انتقالات بانکی، استانداردهای صادراتی، هزینه بالای خدمات لجستیکی و پیچیدگی عملیات گمرکی دانست. وی افزود: استفاده محدود از مدل هایی مانند تسویه با ارزهای محلی راه حلی موقت برای حل این مشکلات است.

امکان همکاری اقتصادی دو کشور

وی همچنین با اشاره به امکاناتی مانند حمل و نقل ریلی به اروپا، محصولات تحول ارزش افزوده و همکاری های دوجانبه برای افزایش مبادلات تجاری، تاکید کرد: بهبود بازاریابی، هماهنگ سازی استانداردها و استفاده از روش های نوین دیجیتال می تواند نقش مهمی در توسعه این مبادلات داشته باشد.