وقتی پول داور پژوهش می شود | بازتاب امروز

مهدی باقری در یادداشت ارسالی به بازتاب امروز با عنوان «وقتی پول داور پژوهش میشود…» نوشت:

در سال‌های اخیر، یکی از نگران‌کننده‌ترین تحولات در فضای علمی کشور، تغییر تدریجی ماهیت بخشی از پژوهش از یک فعالیت علمی به یک فعالیت درآمدزا بوده است. اگر روزگاری پژوهش، تولید دانش و حل مسائل جامعه هدف اصلی دانشگاه‌ها بود، امروز در برخی موارد، آنچه بیش از کیفیت پژوهش به چشم می‌آید، تعرفه پذیرش مقاله و سرعت صدور گواهی است.

دانشجویی را تصور کنید که علاوه بر پرداخت شهریه‌های سنگین، هزینه کتاب، رفت‌وآمد و زندگی، برای ارائه دستاورد علمی خود نیز باید چند میلیون تومان پرداخت کند. امروز کم نیستند کنفرانس‌هایی که برای پذیرش مقاله، مبالغی در حدود سه میلیون تومان یا حتی بیشتر دریافت می‌کنند. این پرسش جدی مطرح است که آیا پژوهش باید به کالایی تبدیل شود که تنها افراد برخوردار توان حضور در آن را داشته باشند؟

نتیجه چنین روندی، شکل‌گیری نوعی تبعیض علمی است. دانشجوی مستعدی که توان مالی ندارد، ممکن است از ارائه پژوهش خود صرف‌نظر کند؛ در مقابل، کسی که امکان پرداخت هزینه را دارد، شانس بیشتری برای حضور در برخی رویدادهای علمی پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، معیار دسترسی به فضای علمی، بیش از آنکه کیفیت پژوهش باشد، توان پرداخت هزینه است.

از سوی دیگر، برخی کنفرانس‌ها در مدت زمانی بسیار کوتاه، گاه تنها ظرف سه روز، مقاله را بررسی و گواهی پذیرش صادر می‌کنند. هرچند نمی‌توان درباره همه کنفرانس‌ها یک حکم کلی صادر کرد، اما این سرعت، پرسش‌هایی جدی درباره کیفیت داوری ایجاد می‌کند. داوری علمی، به‌ویژه در حوزه‌های تخصصی، نیازمند مطالعه دقیق، بررسی روش تحقیق، ارزیابی منابع و ارائه نظر کارشناسی است. آیا چنین فرآیندی واقعاً در چند روز قابل انجام است یا آنچه در اولویت قرار گرفته، افزایش تعداد مقالات پذیرفته‌شده و درآمد حاصل از آن است؟

ادامه این روند، اعتماد عمومی به نظام پژوهش را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. هنگامی که تصور شود پذیرش مقاله بیش از آنکه حاصل یک ارزیابی علمی باشد، نتیجه پرداخت هزینه است، اعتبار گواهی‌های علمی و حتی جایگاه کنفرانس‌های معتبر نیز آسیب خواهد دید.

پژوهش، سرمایه ملی است؛ سرمایه‌ای که اگر به کالایی قابل خرید و فروش تبدیل شود، نخستین قربانی آن عدالت علمی خواهد بود. دانشگاه زمانی می‌تواند موتور تولید دانش باشد که فرصت پژوهش، نه بر اساس توان پرداخت، بلکه بر پایه شایستگی علمی در اختیار همگان قرار گیرد.

انتهای پیام